1 - Pelvik Taban Sağlığı ve Anatomi
1 . Pelvik Taban Temelleri ve Anatomi
Pelvik taban kasları, leğen kemiğinin alt kısmında yer alan; kadınlarda mesane, rahim ve bağırsakları; erkeklerde ise mesane, prostat ve bağırsakları bir hamak gibi destekleyen kas ve bağ bütünüdür. Ana görevi organları yerinde tutmak, idrar ve dışkı kontrolünü (kontinans) sağlamak ve cinsel hazzı/fonksiyonları desteklemektir.
Çünkü pelvik taban kasları hem kadınlarda hem de erkeklerde cinsel yanıt döngüsünde, orgazm kalitesinde, ereksiyonda ve boşalma kontrolünde doğrudan görev almaktadır. Kasların yeterli güçte ve esneklikte olması cinsel sağlığı ve hazzı doğrudan geliştirir.
Kegel egzersizleri her zaman herkes için uygun değildir. Yurtdışındaki araştırmalar kadınların %50'sinin yazılı/sözlü talimatlarla bu egzersizleri tek başına doğru yapamadığını göstermiştir. Eğer pelvik taban kasları zayıf değil de aksine aşırı gergin ve spazmlı ise, bilinçsizce yapılan sık-bırak egzersizleri şikayetleri daha da artırabilir.
Doğru Kegel egzersizinde kalça, karın ve uyluk kasları sıkılmaz. Anüs, üretra ve vajina içeri ve yukarı doğru 3-5 saniye kadar sıkılıp kaldırılır, ardından mutlaka aynı süre veya daha uzun süre tamamen gevşetilir. En sık yapılan yanlışlardan biri kasları yukarı değil, dışarı doğru ıkınma şeklinde (bağırsak boşaltır gibi) zorlamaktır; bu durum kaslara zarar verir.
Biofeedback, pelvik tabana yerleştirilen yüzeyel ya da vajinal/rektal elektrotlar aracılığıyla kasın elektriksel aktivitesini bilgisayar ekranına grafik, ses veya oyun şeklinde aktaran bilişsel-terapötik bir yöntemdir. Kişi ekranda kasını ne kadar doğru kasıp gevşettiğini görerek kas farkındalığını ve kontrolünü kazanır.
Emsella, kıyafetlerle üzerine oturulan ve HIFEM (odaklanmış yüksek yoğunluklu elektromanyetik) teknolojisini kullanan modern bir sistemdir. Tek bir seansta binlerce yüksek düzeyde pelvik taban kas kasılması sağlayarak kısa sürede kas gelişimi, idrar kaçırma kontrolü ve cinsel fonksiyonlarda iyileşme sağlar.
Kesinlikle hayır. İdrar kaçırmanın cerrahi öncesi birinci basamak tedavi seçeneği pelvik taban kas rehabilitasyonudur. Doğru değerlendirme ve rehabilitasyon ile hastaların çok büyük bir kısmı cerrahiye gerek kalmadan iyileşmektedir.
Sezaryen büyük bir abdominal cerrahidir ve iyileşme sürecinde oluşan skar dokusu fasya, bağırsak, mesane veya rahim gibi çevre dokulara yapışabilir. Bu yapışıklıklar organların hareketini kısıtlayarak kronik pelvik ağrıya, cinsel ilişki sırasında ağrıya, bel ağrısına ve mesane kapasitesini düşürerek sık idrara çıkmaya neden olabilir.
Kontraendikasyon (engel durum) oluşturan bir risk yoksa hamilelikte egzersiz yapmak son derece güvenli ve faydalıdır. Kanada'nın önerilerine göre haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapılmalı ve günlük Kegel egzersizleri ihmal edilmemelidir.
Stres anında otonom sinir sisteminin sempatik sistemi devreye girer, adrenalin ve kortizol salgılanarak sindirim yavaşlar ve bağırsak spazmları tetiklenir. Beyin-bağırsak ekseni üzerinden gelişen bu spazmlar, pelvik taban kaslarında da aşırı gerginliğe yol açarak kabızlık, ağrı ve işeme/dışkılama bozukluklarına neden olur.
2 - Bağırsak, Sindirim ve Boşaltım
2 . Bağırsak Sağlığı ve Boşaltım Bozuklukları
Alaturka tuvalet pozisyonu, bağırsağın son kısmındaki puborektal kasın tamamen gevşemesini sağlayarak dışkılamayı en çok kolaylaştıran doğal pozisyondur. Klozet kullanımında ise ayakların altına bir tabure konularak dizlerin kalçadan yukarıda olması sağlanmalı, öne doğru eğilip dirsekler dizlere konularak ıkınmadan kaçınılmalıdır.
Dışkılama sırasında pelvik taban kaslarının ve puborektal kasın gevşemesi gerekirken aksine istemsizce kasılması durumudur. Diş macununun kapağı kapalıyken ortasından sıkmaya benzer şekilde ıkınma zorluğuna ve kronik kabızlığa yol açar; pelvik taban rehabilitasyonundan çok fayda görür.
İBS; kabızlık, ishal, karın ağrısı ve şişkinlikle seyreden bir tablodur. İBS'ye eşlik eden bağırsak ve pelvik taban kas disfonksiyonlarında uygulanan biofeedback ve özel gevşeme egzersizleri, sindirim kanalının rahatlamasına ve tuvalet boşaltımının düzenlenmesine yardımcı olur.
Bağırsaklar vücudun en büyük organı olmasının yanı sıra bağışıklık sisteminin %70'ini barındırır ve enterik sinir sistemi sayesinde bağımsız çalışabilen milyonlarca nörona sahiptir. Ayrıca vücuttaki serotoninin %80-90'ı sindirim sisteminde üretilir; bu da hem psikolojiyi hem de bağırsak hareketlerini doğrudan kontrol eder.
Fekal inkontinans; yaşlılıkla beraber kas zayıflaması, zor doğumlar, anal bölge cerrahileri veya kronik kabızlık sonucu ortaya çıkabilir. Biofeedback, elektrik stimülasyonu, Emsella ve özel pelvik taban kas eğitimleri ile dışkı kontrolü yeniden başarılı bir şekilde kazanılabilmektedir.
Rektosel, rektum duvarının vajina yönüne doğru fıtıklaşmasıdır. Genellikle zor doğumlar ve kronik ıkınmalar sonucu oluşur. 1., 2. ve bazı 3. derece rektosel vakalarında bağırsak eğitimi, tuvalet pozisyonu düzenlemesi ve biofeedback içeren pelvik taban rehabilitasyonundan son derece yüksek fayda görülmektedir.
Kronik kabızlık nedeniyle tuvalette sürekli ıkınmak, pelvik taban kaslarının her seferinde aşağı doğru aşırı basınca maruz kalmasına ve zamanla sarkmasına, zayıflamasına ya da tam tersi kronik spazma girmesine neden olur.
Yeterli lif ve su tüketimi dışkının yumuşamasını sağlayarak tuvalette ıkınma ihtiyacını ortadan kaldırır. Bu da pelvik taban kaslarının gereksiz yere zorlanmasını ve yıpranmasını engeller.
Doğum sırasında meydana gelen doku esnemeleri ve yırtıklar nedeniyle yaşanan dışkılama zorlukları, doğru tuvalet alışkanlıkları ve uzman eşliğinde yapılan pelvik taban kas gevşetme ve koordinasyon çalışmalarıyla büyük oranda tedavi edilir.
Hareketsizlik, bağırsak hareketlerinin yavaşlamasına (kabızlığa) ve pelvik tabanı destekleyen genel korse kaslarının zayıflamasına yol açarak pelvik disfonksiyon riskini artırır.
3 - Erkek ve Çocuk Sağlığı
3 . Erkek Cinsel Sağlığı ve Çocuk Ürolojisi
Boşalma anını ve meninin dışarı atılmasını (özellikle bulbocavernosus kası) yöneten temel mekanizma pelvik taban kaslarıdır. Erken boşalma sorunu yaşayan erkeklerde bu kaslar üzerinde aşırı gerilim ve spazm görülür; kaslara gevşeme ve kontrol eğitimi verildiğinde sorun büyük ölçüde çözülür.
Evet. Penisin sertleşmesini ve bu sertliğin korunmasını sağlayan yüzeyel pelvik taban kaslarının gücü ve işlevselliği kalitetyi doğrudan etkiler. Kas gücü ve kontrolü sağlandığında medikal tedavilerin etkinliği kat kat artmakta ve kalıcı hale gelmektedir.
Çocuklarda gece idrar kontrolünün 5 yaşına kadar kazanılması beklenir. 5 yaşından sonra gece yatak ıslatma devam ediyorsa bu durum normal kabul edilmez; mutlaka ürolojik değerlendirme ve pelvik taban/davranış terapisi alınmalıdır.
Evet. Çocuklar ekran karşısındayken oyunun heyecanıyla çişlerini veya kakalarını uzun süre tutarlar ve kaslarını sürekli kasılı tutmaya alışırlar. Bu durum ilerleyen süreçte gün içi idrar kaçırma, sık sık tuvalete gitme veya gece yatak ıslatma sorunlarına zemin hazırlar.
Erkeklerde görülen kronik non-bakteriyel prostatit vakalarının önemli bir kısmında, pelvik taban kaslarındaki kronik miyofasyal tetik noktaları ve aşırı gerginlik (spazm) temel ağrı kaynağıdır. Bu durumda tedavi antibiyotiklerden ziyade kas gevşetici pelvik rehabilitasyonudur.
İdrar kesesinin tamamen boşalmasını veya son damlaların atılmasını sağlayan pelvik taban kaslarının (özellikle bulbus bölgesindeki kasların) zayıflığı veya yorgunluğu, işeme sonrasında damlama problemine yol açar.
Çocukların oyun oynarken tuvalete gitmeyi ertelemesi, mesane ile beyin arasındaki koordinasyonun henüz tam oturmamış olması veya pelvik taban kaslarını yanlış kullanmaları gündüz idrar kaçırmalarına sebep olabilir.
Uzun süreli ve yanlış sele seçimleriyle yapılan bisiklet sürüşleri, pelvik bölgedeki sinirler ve damarlar üzerine baskı yaparak uyuşmalara ve pelvik taban kaslarında hassasiyete yol açabilir.
Erkekler de kadınlar gibi doğru Kegel ve nefes egzersizleri yaparak mesane boynunu destekleyen kasları güçlendirebilir, ani sıkışma hissi (urge) durumlarını daha rahat kontrol altına alabilirler.
Evet, anatomik olarak bağırsak ile mesane komşu organlar olduğundan, dolu ve dışkıyla dolu bir rektum mesaneye baskı yaparak çocuklarda hem kabızlığı hem de idrar kaçırma veya sık idrara çıkma sorunlarını beraber tetikler.